WWAIT
Vaak ontstaat het beeld van een persoon die precies weet wie hij is, wat hij wil en waarom hij doet wat hij doet.
Echte zelfkennis ziet er vaak veel onzekerder uit.
Het kan beginnen met de zin:
“Ik weet eigenlijk niet waarom ik dit doe.”
Zelfkennis is geen afgerond zelfbeeld
Iemand kan een zeer vaststaand beeld van zijn eigen persoonlijkheid hebben.
“Zo ben ik nu eenmaal.”
“Ik zou nooit...”
“Voor mij is het belangrijk dat...”
Deze opvattingen kunnen volkomen juist zijn.
Maar ze kunnen ook verhinderen dat we situaties zien waarin we anders handelen dan ons eigen verhaal over onszelf beweert.
Zelfkennis is daarom niet alleen het vinden van antwoorden.
Het is ook het vermogen om het even uit te houden als er nog geen antwoord is.
Terugkerende situaties zeggen vaak meer dan een enkel gevoel
Als hetzelfde probleem in verschillende omgevingen steeds weer opduikt, kan daarin iets interessants verborgen liggen.
Waarom heb ik op mijn werk voortdurend het gevoel dat ik niet gewaardeerd word?
Waarom trek ik me altijd terug op het moment dat de ander dichterbij komt?
Waarom stel ik dingen uit die ik zelf belangrijk vind?
Waarom merk ik dat ik mezelf verdedig voordat de ander zelfs maar kritiek heeft geuit?
Voor een afzonderlijke situatie is vaak wel een verklaring te vinden.
Een terugkerend patroon begint iets meer te vertellen.
Een gevoel benoemen is nog niet hetzelfde als het begrijpen
“Ik voel me angstig.”
“Ik ben boos.”
“Ik ben teleurgesteld.”
Het herkennen van een gevoel is belangrijk, maar reflectie kan van daaruit verdergaan.
Waar is de boosheid op gericht?
Wat had je gehoopt dat er zou gebeuren?
Wat ben je bang dat de teleurstelling betekent?
Wat raakte je zo diep in juist deze situatie?
Wanneer hetzelfde onderwerp vanuit meerdere invalshoeken wordt bekeken, begint het gevoel structuur te krijgen.
Waarom helpt een gesprekspartner?
In je eigen hoofd is het moeilijk om jezelf te verrassen.
We weten meestal al wat we van de situatie vinden.
In een gesprek kunnen de kleine details interessant worden: het woord dat je koos, de tegenstrijdigheid tussen twee gedachten, of iets waar je snel aan voorbijging.
Een ander kan stilstaan bij het punt dat je zelf al achter je had gelaten.
Daarom kan een doorlopend gespreksproces dingen aan het licht brengen die een eenmalige zelfanalyse niet doet.
Zelfkennis betekent niet dat je jezelf constant moet observeren
Niet alles hoeft geanalyseerd te worden.
Als reflectie verandert in een eindeloze controle van je eigen handelen, kan het je zelfs verder van je eigen ervaring afbrengen.
Het doel is niet om een perfecte verklaring voor jezelf te construeren.
Het doel is om net iets eerder op te merken wat er gebeurt.
Soms is een kleine observatie al genoeg:
“Op dit punt trek ik me trouwens altijd terug.”
De volgende keer heb je misschien één optie meer.
Inzicht verandert
Hoe je jezelf vandaag begrijpt, is niet noodzakelijk hetzelfde als over een jaar.
Dat betekent niet dat je eerdere inzicht verkeerd was.
Een mens verandert, situaties veranderen en perspectieven veranderen.
Daarom is zelfkennis misschien geen einddoel.
Het is een voortdurende relatie met je eigen ervaring.